Anhte a Wunpawng Mungdan gaw, Hkairem Magam hta
madung hku nna shamyet shanat nga ga ai re majaw, ndai hpaji gaw grai
ahkyak kaba rai nga ai. Hkairem hpaji hta hpan law law nga ai kaw na,
kaba ai Lakung nkaumi gaw, lawude ka da ai hte maren rai nga ai. Dai ni
gaw: -
-
Agronomy - Ndai hta, N-gu rawng ai Hkai Nmai ni hte
Tsingdu tsingman ni yawng hpe hpareng ai hpaji ni shanglawm ai.
-
Agricultural Economics and Business - Ndai hta
Policy hte htawt sawn ai hpaji ni yawng shanglawm sai.
-
Agricultural Engineering and Technology - Hkairem
hte seng ai Jak, Jak rai hpaji, Hka, Ga, Lamu marang Hpaji ni yawng
lawm sai.
-
Animal Husbandry - Dusat hte seng ai, Ngachyu hte
Dusat Lusha hpaji, Dusat ni hpe Myu Gayau ai hpaji ni yawng shanglawm
sai.
-
Horticulture - Nampu Namhpan, Sun, Namshi Namsaw
hte Hkai Shatsawm hpaji ni yawng ndai kaw shang lawm nga ai.
Lahta kaw madun da sai Hpaji Hpan ni gaw, grai dam
lada ai Hpaji ni rai nna, Langai hkrai n mai ai majaw shada hkri shawn
nga ma ai hte maren, Laika Buk Langai, Lahkawng hte sha shaleng nna
hkumtsup na n re. Dai majaw, grai gadun ai hku, chyena lu na matu ka da
ai lam sha re.
Hkairem ai Masing Nnan hpe Lata Jahkrat na Lam
Nga Shara, Duhkra, Hka, Ga, Lamu Marang hte Htaw wa
htaw sa Lam hta hkan nna, dai ginra hte htap htuk ai Dusat, Hkai Nmai ni
hpe lata na gaw grai ahkyak nga ai. Ndai zawn lata sa mat wa ai lam
hta mung, tinang lu ai arang hte ra ahkyak wa ai ten hte bung pre ai
Hkairem Bungli (Long Term and Short Term) hpe shawng tawk hprut re ai
masing hpe jahkrat nna galaw ra ai. Ga Shadawn, Lwi Dwi (Orange
Citrus sp.) gaw, Asi si na matu, n law dik 2-3 ning na nga ai. Dai
majaw, ndai gaw Long Term Planning rai nga ai. Shakau Hkyeng (Onion -
Allium cepa L.) hpe bai sawn yu ga. Ndai hkai Nmai gaw, Shata 3-4
lapran lu shapraw ai rai nna Aten Gadun Masing (Short Term Planning) rai
nga ai. Bai nna, ndai hkai n mai ni gaw Gumhpraw hte shawng galai la nna
she Lusha mai mari sha ai re majaw, kalangta Lusha mai sha ai Hkai Nmai,
Ga shadawn: Mam (Rice - Oryza sativa L.), Hkainu (Maize - Zea
mays L.), Shagyi (Perl Millet - Pennisettum typhoid L.) zawn
re ai N-gu Hkai Nmai ni (Cereals) hpe mung hkai shalawm ra nga ai.
Ndai hta shawng e tsun ai hte maren, lu ai Arang hta
hkan nna Maga mi Lwi Dwi Hkai, Maga mi Mam Hkai, Maga mi gaw Dusat ni
hpe rem rai nna Hkai Nmai Madung hpe law law hkai ra ai. Yi (Hkai Nmai
yi, Dusat yi yawng lawm sai) galaw ai system hpe mung myit hta sawn
lata ra ai.
Ga shadawn Hkairem Masha Langai mi Ga Eka (Acre)
Lahkawng lu ai raitim, Arang n law ai majaw yi kaba hpe n lu galaw ai
raiyang, dai lu da ai Ga shara hta Short Term Hkai Nmai hpe shawng law
law hkai nna, dai hpe dut nhtawm lu ai Gumhpraw hpe arang shatai let,
Hkairem yi hpe maden kaba la mai nga ai.
Hkai Nmai, Dusat Lata ai Lam
Hkai Nmai hte Dusat ni hpe tinang a shara ginra hta
hkan nna bung pre ai, htap htuk ai hpe lata lu na lam gaw nachying ahkyak
nga ai. Lamana, Htaw wa htaw sa manu nna dut, mari kaja ai shara hkan
raijang, aten hta hkan nna masha law ra ai (demand law ai) hkai n mai
hpe lata ra ai. Ga shadawn Shakau Hpraw hte Shakau Hkyeng gaw pru ai
aten hta Manu yawm ai raitim, taw ai aten (off-season) hta manu
nachying tsaw wa nga ai. Ndai aten hta demand, price hte
supply ni yawng tsaw wa sai majaw, demand curve gaw Lahkra
maga sit wa ai aten mung rai nga ai. Ndai hpe law law shapraw lu sai hte
maren taw ai aten du hkra tawnda na matu yak la nga ai. Dai yak ai lam
gaw, makrung prut pru wa ai hte yat wa ai manghkang rai nga ai. Dai
majaw, shu la ngut ai hpang hkraw hkra Jan lam kau ai hpang Dum hta zing
da ra ai. Dum kata zing da ai aten Shata 1-2 na ai hpang Mahkrung n tu
na matu Hormone hpan mi hpe gat ya jang ndai manghkang hpe tawt
lai lu nga ai.
Hkai Nmai (sh.) Shatmaw shatmai amyu mi wai ai hpang
Ga hpe gaman tawn lahpawt da ai hku n re sha, duhkra ladaw hta hkan nna
htaphtuk ai Hkai Nmai (sh.) Shatmaw Shatmai amyu kaga ni hpe bai dai
shara hta hkai na gaw amyat lu na matu ahkyak ai Hkairen Hpaji Langai
rai nga ai.
Dusat ni hpe mung dai hte maren, htap htuk ai shara
hta hkan nna lata chye ra ai. Horland Mungdan na Holstein Dumsu ni gaw
lani mi Ngachyu Litre 60 du hkra pru ai raitim, anhte buga na katsi
kahtet hte n htap htuk ai majaw n mai rem nga ai. Bai nna, anhte buga
ginra hte htap htuk ai Dumsu ni raijang, Lani mi Ngachyu Litre ka-anghkup
daram sha pru nga ai. Dai majaw, ndai hpan Lahkawng hpe gayau dat ai
shaloi anhte buga hta mai rem sai rai nna Ngachyu pru ai madang gaw shawngna
Dumsa a Ka-anghkup n raitim, 1/3 daram du hkra pru lu nga ai.
Ndai Amyu gayau la ai shaloi mung Holstein Dumsu hpe
Holand Mungdan kaw nna htaw wa na grai yak ai, htaw manu hpu ai re
majaw, dai Dumsu Amyu a Zu (sperm) hpe mahtang Liquid Nitrogen
(-290oC) katsi ai kaw bang la wa nhtawm, shi a mastun hte
maren mai galaw la nga ai. Ndai galaw ai lam hta kung kyang ai Dusat
sara ni lawm ra nga ai.
Arang hkyak hkrak ra ai (sh.) Jai lang na Gumhpraw
hkyak hkyak ra ai Yi galaw masha ni hpe hpaji jaw dat mayu ai lam gaw,
Shakau Hkyeng, Shakau Hpraw, Yang-yi, Hpahkri Si zawn re ai Shatmaw
Shatmai hpan langai ngai hpe dang di, galaw lu ai daram law law hkai nna
Miwa Mung (sh.) Myen Mung kata de Truck hte htaw dut mat wa yang grai
kaja na re ngu hpaji jaw dat mayu ai.
Shakau Hkyeng Hkai ai hta grai Ahkyak ai Ladat Nnan
Langai mi hpe sawk shagawn da ma ai. Dai gaw, Apu pu wa mahka e, Ga
ntsa e dap taw ai Shakau Hpun ni yawng hpe, n di ai sha, Lagaw hte mi
rai rai, Hpung Tawng hpe sumri hta nda hku dun ai mi rai rai, gahpap kau
jang apu de N-gun wa na malai, Apawt de wa nna grau kaba ai lam hpe
ta tut mu chye lu ai. Dai majaw, ndai gaw ahkyak ai operation langai mi
rai nga ai. Dai hte maren, Shakau Hpraw hpe mung Ali di na ni hta lai
nna galaw yang grau kaja nga ai.
Shakau Hkyeng hpe shi a Apawt
(bulb) hkai na malai Atum (seed) hpe Banbawng shara (nursery) hta bra
nna, bawng kaba wa jang (lap 3-4 re ai aten hta) jahtuk da sai Hkai
shara ni hta htawt hkai yang grau htap htuk nga ai.
Hkairem hta lawm ai kaga Hpungtang
Hpaji nkaumi gaw: -
-
Agronomy - Crop Science, Plant
Science, Weed Science, Seed Production and Technology, Plant Breeding
etc.
-
Agricultural Biology - Agri
-microbiology (study of agricultural micro-organisms, Entomology (Study
of Agricultural insects and pests), Plant Pathology (Study of Pathogens
and other agricultural diseases) etc.
-
Agro-meteorology - Climatory
(Study of weather and climate) etc.
-
Agricultural Chemistry and Bio-chemistry - Toxicology,
Organic and Analytic Chemistry, Manures and Fertilizers, etc.
-
Agricultural Engineering and Technology - Menstruation,
Surveying, Machinery, Power, Structure, Landscape Engineering, Design
etc.
-
Agricultural Economics and Business - Budgeting, Planning,
Policy, Market, Market Society etc.
-
Agricultural Statistics - Design, Finding,
Analysis and Conclusion.
-
Animal Science - Veterinary
Science, Animal husbandry, Forage Science, Animal Health and Nutrition,
Fishery, Poultry,
zawn re ai ni.
-
Dairy Science and Technology.
-
Genetics - Animal Genetics, Plant Genetics
etc.
-
Forestry - (is a branch of Agriculture and has
similar sciences), which includes all related Technology and
Engineering.
-
Horticulture - Floriculture (Cultivation of
Flowers), Olericulture (Cultivation of Vegetables), Pomology (Study of
Fruits), Gardening, Landscaping, Avenue etc.
-
Soil Science - Soil Physiology, Soil Physics, Soil Chemistry etc.